Qlobal enerji daşımalarının "şah damarı"

 Çağrı.az Analitik Qrupu

enerji daşımalarının "şah damarı" sayılan Hörmüz boğazı növbəti dəfə ABŞ və İran arasında geosiyasi rəqabətin mərkəzinə çevrilib. Türkiyə XİN rəhbəri Hakan Fidanın "həftə sonuna qədər həll tapıla bilər" açıqlaması və Qətər vasitəçilərinin Tehrana intensiv səfərləri regionda böyük bir müharibə riskinin qarşısını almaq üçün son şans kimi görünür.

Bəs tərəfləri masa arxasına oturan əsl səbəblər nədir?

İranın Nüvə və İqtisadiyyat Balansı: Tehran dərk edir ki, Hörmüz boğazının tamamilə bağlanması və ya burada ticarət gəmilərinə birbaşa hücumlar Qərbin daha sərt sanksiyalarına, hətta birbaşa hərbi müdaxiləyə yol aça bilər. MAQATE rəhbəri Rafael Qrossinin Buşehr Atom Elektrik Stansiyasına hər hansı hücumun qeydə alınmadığını bildirməsi də Tehranın hələlik "qırmızı xətləri" keçmək istəmədiyini göstərir.

ABŞ-ın Regional Strategiyası: Vaşinqton üçün Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi qlobal neft qiymətlərinin sabitliyi deməkdir. Ağ Ev Yaxın Şərqdə yeni bir genişmiqyaslı hərbi bataqlığa girməkdən yayınmağa çalışır və məsələni diplomatik yolla dondurmağa üstünlük verir.

Vasitəçilərin Rolu: Pakistan və Qətərin aktiv şəkildə prosesə cəlb olunması göstərir ki, həm regional güclər, həm də Körfəz ölkələri mümkün eskalasiyanın iqtisadi fəsadlarından ciddi şəkildə narahatdırlar.

Nəticə:Gözlənilən razılaşma böyük ehtimalla fundamental bir sülh deyil, tərəflərin bir-birini sınadığı müvəqqəti bir "atəşkəs" xarakteri daşıyacaq. Hörmüz boğazında gərginliyin azalması qlobal bazarlara nəfəs aldırsa da, ABŞ-İran rəqabətinin köklü həlli hələ çox uzaqdadır.