Hər bir əsgər evin qapısından çıxıb xidmətə yollandığı an, onun üçün zamanın və məkanın qaydaları dəyişir. Bizim üçün adi bir gün, bir neçə dəqiqəyə unudulacaq xırda bir gərginlik və ya həllini gözləyən məişət qayğısı, bir əsgər üçün saatlarla, bəzən günlərlə beynində böyütdüyü nəhəng bir sual işarəsinə çevrilə bilər. Çünki əsgərlik yalnız fiziki dözümlülük imtahanı deyil, həm də böyük bir psixoloji sınağıdır.

Mülki həyatda olan bizlər, ailə üzvləri, dostlar və yaxınlar çox vaxt fərqinə varmırıq ki, dəstəyimiz əsgərin ruhu üçün ən az çörək və su qədər zəruridir. Bizim "danışıb bitirdiyimiz" və ya "paylaşıb rahatladığımız" bir problem, əlində silah vətən keşiyində duran bir gənc üçün çıxılmaz bir dalana, ağır bir yükə çevrilə bilər. Unutmayaq ki, əsgər mülki həyatdan fiziki olaraq ayrılsa da, qəlbi və düşüncələri hələ də bizim yanımızdadır. Onun mənəvi sağlamlığını qorumaq, onu lazımsız qayğılarla yükləməmək isə hər birimizin vətəndaşlıq və insanlıq borcudur.

Bu borcun ilk şərti anlamaqdır. Mülki həyatın dinamikası ilə əsgərliyin statik vəzifə mühiti eyni tərəzidə çəkilə bilməz. Biz şəhərin səs-küyündə, iş-gücün qaçhaqaçında bir problemi kiməsə danışıb, beş dəqiqə sonra başqa bir mövzuya keçə bilirik. Bizim üçün "problem" dediyimiz şey, çox vaxt hərəkət azadlığımızın içində əriyib gedir. Lakin əsgər üçün zaman fərqli axır.
Sizin telefon dəstəyinin o başında bir anlıq əsəblə, bəlkə də sadəcə iç boşaltmaq üçün dediyiniz "yorulmuşam", "hər şey üst-üstə gəlir" və ya "filankəslə mübahisə etdik" kimi cümlələr, əsgərin dünyasında əks-səda verir. O, bu cümləni eşidir, amma sizin o andakı üz ifadənizi görmür, problemin həll olub-olmadığını izləyə bilmir. O, dəstəyi asdıqdan sonra öz postuna, öz çarpayısına və ya öz düşüncələrinə qayıdır. Sizin üçün bitmiş olan o hekayə, onun beynində min bir ssenari ilə yenidən yazılır.

Mülki həyatda "paylaşmaq" yükü yüngülləşdirməkdirsə, əsgərlə paylaşılan neqativ xəbər onun yükünü ikiqat artırmaqdır. Çünki o, fiziki olaraq orada deyil və heç bir müdaxilə imkanı yoxdur. Müdaxilə edə bilmədiyi hər bir problem isə əsgərin daxilində çarəsizlik hissi yaradır. Bu çarəsizlik isə ən təhlükəli düşməndən daha sarsıdıcı ola bilər. İnsanı özünə qapanmağa, aqressiyaya və ya daha ağır psixoloji nəticələrə sürükləyər.
Əsgər yaxınları üçün ən çətin sınaq dürüstlüklə qorumaq arasındakı o incə cizgini tapmaqdır. Çox vaxt "mən ondan gizli iş saxlamıram" və ya "biz hər şeyi bölüşürük" düşüncəsi ilə hərəkət edirik. Lakin unuduruq ki, əsgərlik dövrü normal həyat şərtlərinə daxil deyil. Bu dövrdə dürüstlük deyil, "mənəvi qoruyuculuq" ön plana çıxmalıdır. Biz mülki həyatda olanlar, əsgərimiz üçün bir növ psixoloji filter rolunu oynamalıyıq.

Nələri danışmaqdan qaçınmalıyıq?
Məişət qayğıları, xırda maddi çətinliklər, qonşu ilə olan mübahisə və ya evdəki bir əşyanın xarab olması... Bunlar bizim üçün bir neçə saata həll ediləcək mövzulardır. Lakin əsgər üçün bu xəbərlər "evdə işlər yolunda getmir" siqnalıdır. O, orada Vətəni qorumalı olduğu halda, ağlı evdəki ödənilməmiş borcda və ya anasının xəstəliyində qalırsa, onun diqqəti parçalanır. Bu parçalanma isə həm xidməti tapşırıqların icrasında, həm də onun şəxsi təhlükəsizliyində ciddi boşluqlar yaradır. Ona həll edə bilməyəcəyi heç bir problemi yük etməyin. Əgər problem artıq baş veribsə və sizin tərəfinizdən həll olunubsa, bunu ona yalnız hər şey qaydasına düşəndən sonra, "keçmiş olsun" tonunda danışmaq olar.

Dostlar da burada önəmli rol oynayır. Çox vaxt fərqinə varmadan əsgərə mülki həyatın rəngarəngliyindən, getdikləri əyləncələrdən və ya mülkidəki ortaq tanışların uğurlarından elə həvəslə danışırlar ki, bu, əsgərdə "həyat mənsiz də çox gözəl davam edir" və ya "mən burada hər şeydən geri qalıram" hissini yaradır. Dostların borcu onu mülki həyatdan soyutmaq deyil, əksinə, gələcək gözəl günlərin ümidini verməkdir. "Sən gələndən sonra edəcəyik" cümləsi, "biz dünən etdik" cümləsindən qat-qat dəyərlidir.

Bəzən isə daha da fərqli ola bilər. Əsgər zəng edəndə sadəcə susur və ya aqressiv danışır. Bu məqamda mülki şəxsin üzərinə düşən ən böyük vəzifə səbirdir. Onun aqressiyasını şəxsi qəbul etmək, "mən sənin üçün burada hər əziyyətə qatlaşıram, sən mənə belə cavab verirsən?" deyə giley etmək, onu uçurumun kənarına itələməkdir. Unutmayın, o, sadəcə sizinlə deyil, həm də daxilindəki hisslər ilə, yorğunluqla və qeyri-müəyyənliklə döyüşür. Sizin səsiniz onun üçün sığınacaq olmalıdır, yeni bir cəbhə deyil. Ona hər zəngdə "biz buradayıq, hər şey nəzarətimizdədir, sən sadəcə sağ-salamat qayıtmağı düşün" mesajını ötürmək, ona verilən ən böyük dəstəkdir.

Bütün bunları nəzərə alanda görürük ki, bir əsgərin xidmət müddəti yalnız təqvimdəki günlərin azalması deyil, həm də onun ruhunun hər gün yenidən inşa edilməsidir. Biz mülki həyatda olanlar çox vaxt fərqinə varmırıq ki, bir insanın fiziki olaraq yanımızda olmaması onun bizdən qopması demək deyil. Əksinə, əsgər üçün mülki həyat, uzaqdan izlədiyi, amma hər xırda detalına həssaslıqla bağlandığı yeganə sığınacaqdır. Bizim gündəlik həyatın axarında bəlkə də heç önəm vermədiyimiz bir neçə saniyəlik səs tonumuz, o sığınacağın ya günəşi, ya da fırtınası olur.

Unutmamalıyıq ki, əsgərlik daxili nizam-intizam qədər, həm də xarici dünyadan gələn mənəvi güclə ayaqda duran bir vəzifədir. Əgər bir əsgər özünü mülki həyatda unudulmuş, problemlər içində boğulan və ya sadəcə bir "xidmət keçən şəxs" kimi hiss edirsə, onun daxilindəki boşluq ən keçilməz istehkamlardan daha təhlükəli hala gəlir. Ən acı ssenarilərin kökündə çox vaxt böyük hərbi uğursuzluqlar deyil, ən yaxınları tərəfindən anlaşılmamaqdan doğan o ağır tənhalıq hissi dayanır.

Odur ki, hər birimiz əsgər yolu gözləyərkən sadəcə günləri saymaqla kifayətlənməməli, həm də onun mənəvi dünyasının keşikçisinə çevrilməliyik. Ona evdə hər şeyin yolunda olduğunu, onunla qürur duyduğumuzu və ən əsası, qayıdacağı günün hər kəs üçün ən böyük bayram olacağını hiss etdirməliyik. Çünki hər güclü əsgərin arxasında, ona problem yükləyən deyil, onun yükünü uzaqdan da olsa paylaşmağı bacaran, anlayışlı və səbirli bir ailə, sadiq bir dost çevrəsi dayanır. Əsgərimizi qorumaq həm də onun ruhunu qorumaqdan başlayır. Bu isə silahla deyil, ancaq sevgi, diqqət və doğru seçilmiş sözlərlə mümkündür.

Nigar Şahverdiyev